Màn hình gập có bền không? Ba bộ phận, ba kiểu hỏng khác nhau

Màn hình gập có bền không? Tách riêng tấm nền dẻo, bản lề và lớp phim dán sẵn, giải thích vì sao máy gập dừng ở IP48, và ai nên trả thêm tiền.

Hỏi "màn hình gập có bền không" thật ra là hỏi ba câu khác nhau

Điện thoại gập đã qua vài đời máy tại Việt Nam, nhưng câu hỏi màn hình gập có bền không vẫn đứng nguyên chỗ cũ. Vấn đề nằm ở chữ "bền": nó gộp ba bộ phận rất khác nhau vào một từ. Tấm nền dẻo bên trong, bản lề cơ khí, và lớp phim bảo vệ dán sẵn từ nhà máy hỏng theo ba cách khác nhau, ở ba mốc thời gian khác nhau, với ba mức chi phí sửa khác nhau. Gộp chúng lại thì câu trả lời nào cũng chỉ đúng một nửa. Bài này tách ba bộ phận đó ra, giải thích cơ chế của từng cái, rồi neo khoản tiền cộng thêm vào mặt bằng giá thật của danh mục điện thoại trên ShopNao, để bạn tự tính xem mức chênh đó có xứng với cách dùng của mình không.

Màn hình gập hoạt động thế nào

Màn hình gập không phải là màn hình thường được làm mỏng đi. Nó là một chồng vật liệu được thiết kế lại từ lớp dưới cùng.

Lớp phát sáng vẫn là màn hình OLED, nhưng đặt trên đế nhựa polyimide thay vì trên kính. Mỗi điểm ảnh tự phát sáng nên phía sau không cần khối đèn nền. Khối đèn nền là phần không uốn được trong một màn hình LCD, và bỏ được nó là điều kiện đầu tiên để tấm nền uốn cong được.

Lớp trên cùng vẫn là kính, chỉ là kính siêu mỏng. Samsung Display gọi nó là UTG và công bố độ dày 30 µm, tức là mỏng cỡ một sợi tóc. Ở độ dày đó, kính đủ mềm để uốn theo mà không vỡ.

Kính mỏng như vậy lại quá dễ xước, nên nhà sản xuất phủ thêm một lớp phim bảo vệ ngay tại nhà máy. Lớp phim này là bộ phận thứ ba trong câu chuyện độ bền, và nó cũng là phần dễ xuống cấp sớm hơn cả. Đây là lớp mà người dùng không được tự bóc ra.

Bản lề lo phần còn lại. Thay vì bẻ tấm nền thành một góc nhọn, bản lề hiện nay uốn nó theo hình giọt nước rồi giấu phần cong đó vào trong thân máy khi đóng lại. Bán kính cong lớn hơn nghĩa là ứng suất đặt lên mỗi lần gập nhỏ hơn.

Con số đi kèm cơ chế này là số lần gập chịu được. Samsung Display công bố tấm nền của họ vượt qua 500.000 lần gập dưới sự kiểm chứng của Bureau Veritas, nâng từ mức 200.000 lần của thế hệ trước. Quy ra đời sống thật thì dễ hình dung hơn nhiều. Gập mở 100 lần mỗi ngày, con số đó tương đương khoảng 13 năm. Người dùng nặng tay hơn, khoảng 200 lần mỗi ngày, vẫn còn 6 đến 7 năm. Nói cách khác, với phần lớn người dùng, tấm nền không phải thứ quyết định máy sống được bao lâu.

Gập và thanh khác nhau ở đâu khi dùng thật

Đặt cạnh một máy dạng thanh, máy gập không thua ở "chất lượng linh kiện". Nó thua ở những chỗ mà việc gập được bắt buộc phải đánh đổi.

Chiều ngược lại cũng thật. Máy gập cho một màn hình lớn mà vẫn bỏ vừa túi quần, và đó là thứ máy thanh không làm được bằng bất kỳ cách nào. Máy thanh thì giữ nguyên lợi thế ở độ đơn giản: ít bộ phận chuyển động hơn thì ít thứ hỏng hơn, và sửa chữa rẻ hơn.

Vì sao IP48 không phải là "IP68 kém hơn"?

Hai chữ số trong mã IP đo hai thứ hoàn toàn khác nhau, và đây là chỗ gần như không trang nào giải thích rõ. Chữ số đầu đo khả năng chặn vật rắn, thang từ 0 đến 6. Chữ số sau đo khả năng chặn nước, thang từ 0 đến 9. Chữ X nghĩa là hạng mục đó không được đem đi thử, không phải là trượt.

Vậy nên IP48 và IP68 giống hệt nhau ở phần nước. Khác biệt nằm trọn ở chữ số đầu. Mức 6 nghĩa là kín bụi hoàn toàn. Mức 4 chỉ nghĩa là chặn được vật rắn từ 1 mm trở lên, tức cỡ hạt sạn, chứ không phải hạt bụi mịn.

Khe bản lề là chỗ không bịt kín được. Máy phải mở ra đóng vào hàng chục lần mỗi ngày, nên luôn còn đường cho bụi mịn lọt vào. Đó là lý do chữ số đầu đứng yên ở mức thấp trong khi chữ số sau đã leo lên ngang máy thanh.

Điều này quan sát được ngay trên danh mục của ShopNao. Trong 13 mẫu máy gập đang bán được, 12 mẫu có ghi mã chống bụi nước, và 10 trong số đó nằm dưới mức kín bụi hoàn toàn. Chỉ 2 mẫu ghi đủ mức kín bụi. Cần nói rõ đây là số mẫu ShopNao đang có dữ liệu chứ không phải thị phần, và mã IP là con số nhà bán công bố chứ không phải kết quả đo độc lập.

Khác biệt này hiện ra ở đâu trong ngày thường

Nếp gấp là thứ gây lo lắng nhiều trước khi mua và gây phiền ít sau khi mua. Khi màn hình đang hiển thị nội dung, mắt gần như không thấy nó. Nếp gấp lộ ra khi màn hình nền trắng và có ánh sáng chiếu xiên qua, ví dụ lúc đọc tài liệu cạnh cửa sổ. Đầu ngón tay vẫn cảm nhận được chỗ lõm khi vuốt ngang, và cảm giác đó không mất đi.

Bụi thì ngược lại: ít ai nghĩ tới trước khi mua, nhưng lại là rủi ro thật. Bụi đáng lo không phải bụi đường phố thông thường, mà là hạt cứng và sắc cạnh. Cát biển, bụi mài kim loại, bụi xi măng ở công trường. Một hạt cát kẹt trong khe bản lề rồi bị ép vào tấm nền lúc đóng máy có thể để lại vết hằn cố định. Túi quần đựng chung với chìa khóa cũng là môi trường mang cát vào máy.

Lớp phim bảo vệ là thứ báo hiệu tuổi máy rõ ràng hơn cả. Người dùng các đời Galaxy Z Fold cũ ghi nhận lớp phim bắt đầu bong nhẹ ở mép sau khoảng 12 đến 18 tháng. Nhiều máy khác dùng gần hai năm vẫn chưa có dấu hiệu gì. Điểm cần nhớ là lớp phim bong không đồng nghĩa với tấm nền hỏng, và hai thứ đó có chi phí xử lý cách nhau rất xa.

Những đánh đổi chưa được giải quyết

Chi phí thay màn hình là đánh đổi rõ ràng và khó chịu. Màn hình trong của máy gập là một cụm gồm tấm nền dẻo gắn liền bản lề, nên thay nó tốn kém hơn nhiều so với thay màn hình một máy thanh cùng tầm tiền. Đây là khoản mà người mua hiếm khi tính trước.

Cân nặng và độ dày khi gập lại cũng chưa biến mất. Máy gập ngang khi đóng vào dày gần gấp đôi máy thanh, và cầm một tay lâu thì thấy rõ. Phần lớn máy gập cũng nặng hơn một máy thanh cùng kích thước màn ngoài.

Chống bụi vẫn là giới hạn kỹ thuật chưa vượt qua được. Đây không phải chuyện hãng cắt giảm chi phí, mà là hệ quả trực tiếp của việc có một khe hở phải chuyển động.

Hướng đi tiếp theo đã hiện ra nhưng chưa tới tay người mua. Samsung Display đang phát triển lớp kính siêu mỏng dày hơn, khoảng 60 µm, cùng một quy trình có tên CTG, trong đó phần giữa tấm kính được khắc mỏng bớt để chỉ riêng vùng nếp gấp uốn được. Kính dày hơn chịu rơi tốt hơn, nhưng lại tăng rủi ro nứt khi bị uốn liên tục. Đó là một đánh đổi mới thay cho đánh đổi cũ, không phải một lời hứa đã thành sản phẩm.

Cách kiểm tra một máy gập trước khi xuống tiền

Đọc mục chống bụi nước trước, và tách riêng từng chữ số ra mà đọc. Nếu thông số ghi IP48 hoặc IPX8, máy đó chưa có mức chặn bụi mịn dù phần nước đã tốt. Nếu chỉ ghi IPX kèm một số, nghĩa là hạng mục bụi chưa từng được thử.

Tìm tiếp mục vật liệu kính. Một máy gập thật sẽ khai báo hai loại kính khác nhau cho hai màn hình, vì màn hình trong buộc phải dùng kính siêu mỏng còn màn hình ngoài dùng kính cường lực thông thường. Thông số chỉ ghi một loại kính chung cho cả máy thường là thông số chép thiếu, không phải máy tốt hơn.

Kiểm tra mục kích thước: máy gập khai báo hai bộ số đo, một khi mở và một khi đóng. Độ dày khi mở dưới 5 mm là mức các đời gần đây đạt được.

Cuối cùng, xem kỹ điều kiện bảo hành dành riêng cho màn hình trong và cho lớp phim dán sẵn. Hai thứ này thường được ghi tách khỏi bảo hành chung.

Hai bảng thông số trong danh mục ShopNao

Đặt cạnh nhau, thông số của một máy gập và một máy thanh cho thấy rõ phần được và phần mất.

OPPO Find N6 khai báo màn hình chính 8.12 inch và màn hình phụ 6.62 inch, cùng ở 120 Hz. Mục kính ghi rõ hai lớp khác nhau: màn hình chính dùng kính Pet kết hợp Ultra Thin Glass, màn hình ngoài dùng Ceramic Shield. Đây đúng là cấu trúc hai loại kính vừa nói ở trên. Máy nặng 225 g, dày 4,21 mm khi mở, và ghi mức chống bụi nước IP56, IP58, IP59. Giá thấp nhất đang bán ở thời điểm bài viết là 64.790.000₫. Trong 90 ngày qua giá đã chạy từ khoảng 60,57 triệu đến 64,99 triệu.

Honor X9d là một máy dạng thanh trong cùng danh mục, màn hình 6.79 inch, kính cường lực Gorilla Glass Victus 2, chống bụi nước IP66, IP68, IP69 và IP69K, nặng 193 g, dày 7,76 mm, giá hiện tại 10.310.000₫.

Hai bảng thông số này nói đúng phần đánh đổi. Máy gập đổi mức kín bụi đầy đủ lấy một màn hình 8.12 inch bỏ vừa túi. Máy thanh giữ mức kín bụi đầy đủ và nhẹ hơn 32 g, nhưng màn hình dừng ở 6.79 inch.

Hướng vận động cũng quan sát được, vì danh mục còn giữ cả những mẫu gập đời trước. Các mẫu gập OPPO đời cũ hơn chỉ ghi IPX4, tức chưa từng thử chống bụi, ở mức 245 g và 5,9 mm khi mở. Mẫu hiện tại đã lên IP56, IP58, IP59 ở mức 225 g và 4,21 mm. Cả ba trục đều đi đúng hướng trong vài đời máy, dù trục bụi vẫn chưa chạm đích.

Ai nên trả thêm tiền cho máy gập, ai nên bỏ qua

Danh mục điện thoại của ShopNao hiện có 403 máy đang bán được. Một nửa trong số đó có giá dưới 7.890.000₫. Một phần tư rẻ nhất nằm dưới 3.990.000₫, còn một phần tư đắt nhất bắt đầu từ 16.990.000₫. Gần như toàn bộ máy gập đang bán đều rơi vào nhóm một phần tư đắt nhất đó, và mẫu gập trong bài này đắt hơn 8 lần mức giá nằm giữa danh mục. Đó là con số thật mà câu hỏi "có đáng không" phải cân với.

Khoản chênh đó đáng với người thật sự dùng màn hình lớn hàng ngày: đọc tài liệu và ký giấy tờ khi đi lại, chia đôi màn hình để vừa họp vừa ghi chú, xem bản vẽ hoặc bảng tính mà không phải mở laptop. Với nhóm này, cái nhận lại là một thiết bị thay thế được máy tính bảng, chứ không phải một chiếc điện thoại đẹp hơn.

Nên bỏ qua nếu bạn làm việc trong môi trường nhiều bụi cứng, hay mang máy ra biển và công trường, hoặc có thói quen giữ máy trên 4 năm rồi bán lại. Người chủ yếu nhắn tin, xem video và chụp ảnh cũng không nhận thêm được gì từ màn hình gập, trong khi vẫn phải trả đủ phần tiền chênh và nhận đủ phần rủi ro bụi.

Câu hỏi thường gặp

Máy gập chịu được bao nhiêu lần gập, tương đương mấy năm dùng thật?

Samsung Display công bố tấm nền gập của họ vượt qua 500.000 lần gập dưới sự kiểm chứng của Bureau Veritas, nâng từ mức 200.000 lần ở thế hệ trước. Chia cho thói quen dùng thật thì con số này dễ hiểu hơn: gập mở 100 lần mỗi ngày tương đương khoảng 13 năm, còn 200 lần mỗi ngày vẫn còn khoảng 6 đến 7 năm. Đây là số liệu thử nghiệm của nhà sản xuất trong điều kiện phòng thí nghiệm, không tính rơi vỡ hay bụi lọt vào bản lề. Trên thực tế, tấm nền hiếm khi là bộ phận quyết định tuổi thọ của máy.

Nếp gấp có mất đi được không?

Nếp gấp không mất hẳn, nhưng đã mờ đi đáng kể qua từng đời máy nhờ bản lề uốn tấm nền theo hình giọt nước với bán kính cong lớn hơn. Khi màn hình đang hiển thị nội dung, mắt thường gần như không nhận ra. Nếp gấp chỉ lộ rõ trên nền trắng có ánh sáng chiếu xiên qua bề mặt. Ngón tay thì vẫn cảm nhận được chỗ lõm khi vuốt ngang, và cảm giác này tồn tại suốt vòng đời máy. Nếu bạn khó chịu với chi tiết đó, hãy xem máy thật trước khi quyết định thay vì tin vào ảnh chụp sản phẩm.

Vì sao máy gập thường dừng ở IP48 trong khi máy thanh đạt IP68?

Chữ số đầu trong mã IP đo khả năng chặn vật rắn, chữ số sau đo khả năng chặn nước. IP48 và IP68 giống nhau hoàn toàn ở phần nước, khác biệt nằm trọn ở phần bụi. Mức 6 là kín bụi hoàn toàn, còn mức 4 chỉ chặn được vật rắn từ 1 mm trở lên. Nguyên nhân là khe bản lề phải chuyển động nên không thể bịt kín, và đó là giới hạn kỹ thuật chứ không phải hãng cắt giảm. Trên danh mục ShopNao, 10 trong 12 mẫu gập có ghi mã IP nằm dưới mức kín bụi hoàn toàn.

Lớp phim trên màn hình trong bị bong sau hơn một năm có phải là lỗi không?

Lớp phim bảo vệ dán sẵn từ nhà máy là một bộ phận tiêu hao, không phải lớp dán màn hình do cửa hàng dán thêm. Người dùng các đời Galaxy Z Fold cũ ghi nhận nó bắt đầu lật mép sau khoảng 12 đến 18 tháng, trong khi nhiều máy khác gần hai năm vẫn nguyên vẹn. Đừng tự bóc nó ra, vì lớp kính siêu mỏng bên dưới rất dễ xước khi để trần. Chính sách bảo hành cho lớp phim này được ghi tách riêng và khác nhau giữa các hãng, nên hãy đọc kỹ điều khoản đó trước khi mua chứ không phải lúc đã bong.

Có nên dán thêm miếng dán màn hình cho màn hình trong không?

Không nên dán miếng dán thông thường lên màn hình trong. Miếng dán cứng làm tăng lực cản ở vùng uốn, và phần keo ở mép có thể bị ép lại mỗi lần đóng máy, kéo theo lớp phim nguyên bản bong sớm hơn. Nếu muốn bảo vệ thêm, chỉ dùng loại được chính hãng máy chỉ định cho model đó và để nơi có kinh nghiệm dán. Với màn hình ngoài thì ngược lại: đó là kính cường lực thông thường, dán bình thường được và nên dán, vì mặt này chịu va chạm nhiều hơn hẳn.